يار محمد خان سهام الدوله / خاور بى بى شادلو
156
سفر نامه هاى سهام الدولة بجنوردى ( فارسى )
ساختهاند . در آنجا پياده شده قدرى استراحت نموديم . در اين بين امان گلدى خان برادر مرحوم فولاد خان با پسر فولاد خان كه از آشنايان قديمى ما بودند استقبال كردند . با آنها قدرى از وضع آبادى و تغيير اوضاع آخال صحبت كرديم . سه ساعت به غروب مانده سوار شده به سمت « باقر » كه يكى از قراء آخال است و همين آشنايان ما نيز در همانجا سكنى دارند روانه شديم . به مسافت كمى به آب فيروزه رسيديم كه اينجاها هم تماما اطراف رودخانه جنگل و درخت اقاقيا كاشته شده . از دهنهء فيروزه داخل خاك آخال شديم . در اين صحرا كه قبل بر اين يك بته « 1 » و درخت ديده نمىشد حالا تا چشم كار مىكند مشجر نموده ، خيابانهاى مسطح ساختهاند . محل وسيعى را عمارات جهت قشون متوقف آخال از قبيل منازل صاحب منصب و سربازخانه و قزاقخانه و توپخانه و مريضخانه و غيره كه آنچه لازمهء استراحت است ساختهاند . سه ماه تابستان را قشون در آنجا متوقف است . صحراى باقر محلى است پرآب و علف براى زراعت و كشت . در آخال بهتر از اين محلى نيست . در كنار راه و ميان زراعتها قرقاول زياد ديديم . گفتند جنرال قولوب پاتكين از « طژن » و غيره آورده در اينجا سردادهاند و حالا خيلى زياد شده . رسيديم به قلعهء باقر . در منزل محمدباى كه پسر عموى مرحوم فولاد خان است منزل كرديم . اولاد فولاد خان كمال پذيرائى را به جاى آوردهاند . منزل محمدباى عبارت از دو اطاق و يك راهرو و يك ايوان سرتاسرى [ دارد ] كه به روسى « بالكون » مىگويند . از تغييرات زمان محل حيرت دست داد . اين تركمانان آخال كه بجز نشستن در آلاچيق و دزدى و الواطى كارى نداشتند « 2 » حالا در عمارات عالى مسكن دارند . جزو طوايف تربيت شده توان شمرد . در اين بين زكريا بيك پسر مرحوم يحيى بيك و رشيد بيك خواهرزادهء مرحوم يحيى بيك كه در توپخانه صاحب منصب است و حاجى سيد حميد كه يكى از تجار معتبر و اقوام آنها است محض پذيرائى تا اينجا آمده بودند ملاقات شد . از مرحوم شدن يحيى بيك زياده از حد متأسف شدم ، اگرچه در كارگزارخانهء ايران منزل معين نموده بودند ولى از خواهش و اصرار آنها وعده دادم
--> ( 1 ) اصل : يكبوطه ( 2 ) اصل : نداشتن